حضرت علی (ع): رستگار شد آنکه کار امروزش را سامان داد و کوتاهی دیروزش را جبران کرد
حدیث
خانه قوام الدوله
خانه قوام الدوله ( قدیمی ترین خانه ی تهران )

 


 

 

 

 

 

 

خانه قوام الدوله در خيابان اميركبير، كوچه ي ميرزا محمود وزير در قسمت شمالي محله عودلاجان و در محله سرچشمه واقع شده است و صاحب آن ميرزا محمد

مستوفي قوام الدوله، پسر ميرزا محمد تقي آشتياني از رجال سرشناس دوره ي قاجار است. این بنای زیبا که در سال 1253 قمری در زمان محمدشاه ساخته شد،

از جاذبه‌های شهر تهران است. طرح عمارت موجود از طرحهاي اصيل و كاملا متداول در معماري ايراني است.دو حياط در شمال و جنوب ساختمان قرار دارند .

اين دو حياط كه با هم اختلاف ارتفاعي در حدود سه پله دارند از طريق دو راهرو كه در طرفين دو تالار قرار دارند به هم ارتباط مي يابند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ساختمان اصلي از سه قسمت تشكيل شده است: دو تالار در وسط، در طرفين اين دو تالار دو راهرو و در طرفين راهروها دو رديف اتاق در دو طبقه قرار دارند كه

ارتفاع آنها روي هم، اندازه ارتفاع تالارهاست. راهروها علاوه بر تالارها، ارتباط به طرفين راه پله و دو حياط را برقرار مي كنند. ورود به قسمت داخل بنا از حیاط بیرونی

و درونی و از طریق دو راه پله انجام می‌شود. طبقه‌اول متشکل از 2 تالار بزرگ به نام‌های آینه و تبنی یا سفره‌خانه و 2 راهرو و 3 اتاق کوچک است‌. طبقه دوم نیز

متشکل از 2 راهرو و 6 اتاق است که یک راهرو و 3 اتاق در ضلع غربی و یک راهرو و 3 اتاق دیگر در ضلع شرقی بنا شده است‌. زیر زمین ساختمان در قسمت زیرین

تالار آینه و تبنی قرار گرفته که تنها از حیاط اندرونی می‌توان به آن وارد شد. وسعت زيرزمين يا حوض خانه عمارت قوام تنها به اندازه وسعت سطوح زيرين تالارهاست.

بخش هاي اندروني،كالسكه خانه،انبار، حمام و تالار عقدي كه متعلق به خانه بود و اهل محل براي برگزاري مراسم عقد از آن استفاده مي كردند، به تدريج توسط

ورثه ی قوام الدوله از آن جدا شد.قسمتی از بنا در تعریض کوچه میرزا محمود وزیر از بین‌رفته که به احتمال زیاد متصل‌کننده اندرونی و بیرونی به یکدیگر بوده است‌.

در حال حاضر، بخشي از قسمت اندروني بنا به فاصله يك پلاك از آن پابرجاست.
 
حمام خانه هم اكنون مورد استفاده ساكنان محله است و كالسكه خانه عمارت تبديل به پارك محل شده است و بقيه بخش هاي آن نيز تجديد بنا شده است.
 
خانه قوام دست پرورده ي هنر ايراني و فضايي است كه انواع هنرهاي وابسته به معماري در آن حضوري شايسته يافته اند. تالار نقاشي خانه قوام را بايد از غنايم
 
تاريخي اين شهر منظور كرد. تمامي سطوح اين تالار پوشيده از نقش و رنگ است و تركيبي از نقوش گل و بوته، اسليمي، ختايي و گل و مرغ به عنوان عناصر سنتي
 
نقاشي ايراني، با منظره سازي هاي بديع و گل هاي فرنگي در كنار هم ديده مي شود.از خصوصیات این بنا باید به نظم و تقارنی اشاره کرد که با آجر و چوب در نمای
 
ساختمان به وجود آمده است‌. وجود 7 دری در این بنا از جمله مهم‌ترین عوامل زیبایی آن محسوب می‌شود. 7 دری جزو عنصرهای معماری ایرانی‌اسلامی است‌.

در تالار آینه و تالار سفره‌خانه‌، 7 ارسی جنوبی و 7 ارسی شمالی به صورت پنجره هستند و 3 ارسی میان تالار،  به صورت در، کاربرد دارند. اتاق یا تالار آینه این

مجموعه که در طبقه هم‌کف و در قسمت شمالی خانه قرار دارد و از دیگر اتاق‌های جانبی بزرگ‌تر است‌، مخصوص پذیرایی از میهمانان و سیاست‌مداران وقت بوده

است‌، و از بخش اندرونی خانه مجزا است‌. تزیینات این تالار به دلیل رفت و آمد رجال کشورهای غربی‌، از الگوهای غربی پیروی کرده‌است‌. از نفايس اين تالار ، قاب

هايي از گراورهاي رنگي است كه روي كاغذ پاستيل چاپ شده اند و اين گراورها مقدمه عكسهاي رنگي بود كه از اواسط دوران قاجار، استفاده از آنها در اعياني

هاي تهران باب شده بود. در این اتاق سه ارسی‌، 7 پنجره ارسی‌، 3 در چوبی و 4 طاقچه وجود داردارسی‌های اتاق دارای گره‌های کنده‌کاری شده و تزیینات چوبی

ظریف و شیشه‌های رنگی است که روی آن‌ها توسط هنرمندان نقاشی شده‌است‌. تالار دیگر بنا، تالار تبنی یا سفره‌خانه است که در ضلع جنوبی واقع است و به

دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و آفتاب‌گیر بودن آن‌، به زمستان‌نشین موسوم است‌. در قسمت شمالی تالار تبنی، یک فرو رفتگی وجود دارد که شاه‌نشین اتاق

محسوب می‌شود.اتاق‌ها دارای درهایی به عرض ۶۰ سانتی‌متر است که یکی از این درها به راهرو و دیگری به دهلیز میان دو اتاق باز می‌شود. این دهلیز، تنها

وسیله ارتباطی بین دو اتاق شمالی و جنوبی محسوب می‌شود. مجموع اتاق‌ها در کل ساختمان 8 عدد و 4 دهلیز است که همگی تنها به راهروهای کنار خود راه

دارند. تزیینات این اتاق‌ها به طور کامل مشابه یکدیگر و همه اتاق‌ها دارای پنجره‌های ارسی هستند.از ویژگی‌های دیگر، وجود دو بادگیر و یک شیروانی در بام بنا است

که انسان را برای رفتن به طبقات بالا بر می‌انگیزد. این دو بادگیر قرینه هم هستند.در این بنا، نمای بادگیر از آجر تهیه شده است و تزیینات قسمت فوقانی هر شیار،

دارای ارسی و آینه است که این عامل هماهنگی کامل بین تزیینات نقاط مختلف بنا را نشان می‌دهد. این هماهنگی در کار معماری و هنر ایران از بزرگ‌ترین تا

ظریف‌ترین عناصر را شامل می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اين خانه را وزارت فرهنگ و هنر در سال 1345ه.ش. از استاد ميرخاني،آخرين مالك آن خريداري كرد و مرحوم استاد پيرنيا و استاد معمار، محمودي تعميرات اساسي

آن را به انجام رساندند. از سال 1353 ه.ش. اين بنا به محل استقرار دفتر فني سازمان محلي حفاظت آثار باستاني در تهران اختصاص يافت و نقاشي هاي آن طي

سه سال، مرمت اساسي شد. سازمان ميراث فرهنگي نيز در طي سالهاي اخير تعميرات متنوعي در بنا انجام داده است كه مهم ترين آنها مرمت تالار نقاشي است

كه در اثر فيلم برداري مكرر صدمات فراواني را متحمل شده بود.وقتی این ساختمان تحت نظر سازمان حفاظت آثار باستانی درآمد، چند اتاق‌، آشپزخانه و

سرویس‌های بهداشتی در ضلع شرقی حیاط بیرونی به آن‌ها افزوده شد که البته قسمت نوساز با بافت قدیمی خانه‌، از قبیل در و پنجره‌، تزیینات شومینه و گچ‌بری و

نمای خارجی به طورکلی مطابقت می‌کند، به طوری‌که تشخیص آن دشوار است. خانه قوام الدوله در سال 1377 با شماره 2024 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت

رسید

 

. . . . . . . . . . . . . . . .